पुरानी जीन्स और गिटार… : आठवणी INDIPOP च्या

milind soman
  • ​मानसी​ जोशी ​

हिंदुस्थानी संगीताचे चाहते संपूर्ण दुनियाभर पसरलेले आहेत. शास्त्रीय संगीत, सुगम संगीत, नाट्यसंगीत, चित्रपट-गीते, वाद्यसंगीत, इत्यादी अनेक प्रकारच्या गाण्यांचा स्वतंत्र श्रोतावर्ग आहे. नव्वदच्या दशकाच्या आसपास या सगळ्याबरोबर एक नवा प्रकार लोकप्रियतेच्या शिखरावर पोचला, चित्रपटांमध्ये नसणारी हिंदी, इंग्लिश किंवा मिश्र भाषिक गाण्यांनी रसिकांच्या मनाला भुरळ घातली आणि ‘म्युझिक अल्बम्स’ या स्वतंत्र संगीत प्रकारची धुंदी भारताला चढू लागली. ऑडिओ कॅसेट्सच्या त्या जमान्यात म्युझिक अल्बमच्या लाखो कॅसेट्स विकल्या जाऊ लागल्या.
tchaikovsky, cinenama
म्युझिक अल्बम ही संकल्पना तशी फार जुनी आहे. म्युझिक अल्बमचा इतिहास शोधायचा तर पार १९ व्या शतकाच्या सुरुवातीला जावं लागेल. “अल्बम” म्हणून ओळखला जाणारा सर्वात पहिला संगीतसंग्रह म्हणजे Tchaikovsky चा “nutcracker suite!” हा म्युझिक अल्बम एप्रिल १९०९ मध्ये ओडियन रेकॉर्ड्सने सेट केलेला एक फोर-डिस्क म्हणून प्रकाशित केला होता.
भारतामध्येही तसं पाहिलं तर म्युझिक अल्बम हा प्रकार सुरुवातीपासूनच अस्तित्वात होता. परंतु केबल चॅनेलच्या प्रसारानंतर खऱ्या अर्थाने म्युझिक अल्बम्सना सुगीचे दिवस आले. त्याआधी काही म्युझिक बँडस प्रसिद्ध होते, भक्तिगीते किंवा काही पॉप म्युझिकच्या कॅसेटही प्रसिद्ध होत्या. पण त्यांची प्रसिद्धी ‘ठराविक’ श्रोते वर्गापुरतीच मर्यादित होती. १९९० च्या उत्तरार्धात भारतीय पॉप संगीतामध्ये बाबा सहगल, उषा उत्थप, शेरोन प्रभाकर अशा बँडच्या आगमनाने पॉप म्युझिकची जादू रसिकांना मोहिनी घालू लागली. एम टीव्ही, व्ही टीव्ही सारख्या म्युझिक चॅनेल्सच्या आगमनाने ‘म्युझिक अल्बम’ची एक वेगळीच दुनिया तयार झाली. त्यावेळी काही अल्बम्स केवळ लोकप्रिय झाले नाहीत तर, त्यांनी म्युझिक इंडस्ट्रीला चांगले गायक मिळवून दिले. अल्पावधीत या म्युझिक अल्बम्सची लोकप्रियता एवढी वाढली की नामांकित गायकांनाही याचा मोह आवरता आला नाही.
baba sehgal, cinenama
कर्णमुग्ध संगीत, मनाला भावणारी शब्दरचना, अवघ्या तीन ते आठ मिनिटाच्या गाण्यात संपणारी एक कहाणी, आकर्षक पिक्चरायझेशन यासारख्या अनेक कारणांमुळे हे अल्बम्स केवळ श्रवणीय नाही तर, प्रेक्षणीयही झाले. १९९२ साली आलेला बाबा सहगल यांचा “थंडा थंडा पानी” १९९३ साली आलेला अलिशा चिनॉयचा “बॉम्बे गर्ल”, अली हैदरचा नॉस्टॅल्जिक करणाऱ्या गाण्यांचा “संदेसा” या अल्बम्सनी लोकांना अक्षरशः वेड लावले. संदेसा मधील “पुरानी जीन्स और गिटार” तर आजही २०२० मध्येही तरुणाईच्या पसंतीस उतरत आहे. १९९५ साली “दलेर मेहेंदी” नावाच्या नवोदित पंजाबी गायकाने काढलेला पंजाबी लोकसंगीत, भांगडा गाण्यांचा “बोलो तारा रा रा” या अल्बमला केवळ पंजाबमध्येच नाही तर अख्ख्या भारतभर लोकांनी उचलून धरलं. त्याचमुळे अमिताभ बच्चन यांच्या ‘मृत्यूदाता’ या चित्रपटात दलेर मेहेंदी यांना गाण्याची संधी मिळाली आणि “ना ना ना ना ना रे..” म्हणत दलेर मेहेंदी यांची बॉलिवूडच्या संगीत जगतात दिमाखात ‘इन्ट्री’ झाली.
alisha, cinenama
१९९५ साली अलिशा चिनॉयच्या “मेड इन इंडिया” या अल्बमपासून भारतीय संगीत जगतात खऱ्या अर्थाने पॉप संगीताचे (Indipop) आगमन झाले. याच अल्बममुळे मॉडेलिंग जगतात “मिलिंद सोमण” नावाच्या मराठी ताऱ्याचा उदय झाला. गाण्याइतकीच किंबहुना थोडी जास्तच लोकप्रियता मिलिंद सोमणलाही मिळाली आणि तो “ड्रीम बॉय” म्हणून सौंदर्यवतींच्या मनावर राज्य करू लागला. यानंतर मात्र म्युझिक अल्बम्सची घोडदौड जोमाने चालू झाली. पंकज उधास यांचा ‘और आहिस्ता…’ , आर्यन्सचा ‘आँखों में तेरा ही चेहरा..’, युफोरिया बँडचा ‘माएरी.. याद ओ आएरी’ व ‘धूम पिचक धूम’, फाल्गुनी पाठकचा ‘मैने पायल हैं छनकाई’, शानचा ‘तन्हा दिल तन्हा सफर’, अशा एकापेक्षा एक सरस अल्बम्सनी संगीत जगतातला संपन्न केलं. या सर्व अल्बम्सच्या कॅसेट्सची विक्रमी विक्री तर झालीच पण यासोबत बॉलिवूडलाही नव्या दमाचे गायक मिळाले.
एकीकडे हिंदी गाण्यांचे म्युझिक अल्बम्स संगीतप्रेमींना सुखद अनुभव देत होते. त्याचवेळी प्रादेशिक भाषांमध्येही काही अल्बम संगीत जगतामध्ये इतिहास घडवत होते. मराठीमध्ये मिलिंद इंगळे यांच्या “गारवा” अल्बमला इतकी लोकप्रियता मिळाली की त्यामधील गाण्यांच्या चालीवर “ये हैं प्रेम” नावाचा हिंदी गाण्यांचा अल्बम प्रकाशित करण्यात आला. “छुईमुई सी तुम लगती हो…” या गाण्याने व त्यातल्या ‘इटूकल्या टेडीने’ सगळ्या भारतभर प्रसिद्धी मिळवली. त्यांनतर अवधूत गुप्तेची “मेरी मधुबाला..” व इतर रिमिक्स गाणी, वैशाली सामंतचे “ऐका दाजीबा”, गारवाचा पुढचा भाग “सांज गारवा” अशा अनेक अल्बम्सनी रसिकांच्या मनाची पकड घेतली.
milind ingle.cinenama
भारतीय म्युझिक अल्बमच्या दुनियेने एक अतिशय गोड गळ्याचा गुणी आणि देखणा गायक बॉलीवूडला दिला तो म्हणजे सोनू निगम! “दिवाना तेरा, तुझेही बुलाए…” म्हणत सोनू निगमने रसिकांच्या मनावर घेतलेली पकड आजही कायम आहे. १९९९ साली आलेल्या या अल्बमच्या कॅसेट्सची १२ लाख इतकी विक्रमी विक्री झाली. या अल्बममध्ये काम केलेल्या संदली सिन्हा, राकेश बापट व प्रियांशू चॅटर्जी या कलाकारांना घेऊन अनुभव सिन्हा यांनी २००१ साली “तुम बिन” हा सुपरहिट चित्रपट दिग्दर्शित केला. म्युझिक अल्बम्स लोकप्रियतेचा कळस गाठत अनेक नामवंत गायक या दुनियेचा भाग बनत गेले. आशा भोसलेंसारख्या प्रतिभासंपन्न गायिकेने “जानम समाझा करो.. ” म्हणत या दुनियेत प्रवेश केला. तसंच ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटपटू ब्रेट ली सोबत केलेल्या गाण्यामुळे क्रीडारसिकही नकळतपणे या अल्बमच्या दुनियकडे आकृष्ट झाले. २००० साली आलेल्या “दिल कही होश कही…” या म्युझिक अल्बमचे सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे जगजीत सिंग, आशा भोसले आणि लताजी यासारख्या दिग्गजांच्या स्वरांनी सजलेली गाणी हे होतं.
म्युझिक अल्बमच्या दुनियेत सुरांचा साज सजविणारा अल्बम म्हणजे २००० साली आलेला “सनसेट पॉईंट!” गुलजार साहेबांचे काळजाला स्पर्श करणारे शब्द, भूपिंदर सिंग व चित्राच्या आवाजामधली कर्णमुग्ध गाणी आणि हिमाचलमधल्या निसर्गसौंदर्याचा नेत्रसुखद अनुभव देणारं सुरेख चित्रण, यामुळे या अल्बमने रसिकांच्या मनावर घातलेली मोहिनी आज वीस वर्षांनंतरही कायम आहे.
२००५ मध्ये ‘यु ट्यूब’ चे झालेले आगमन व त्याचबरोबर २००६ नंतर “रिमिक्स” या संकल्पनेला मिळालेली लोकप्रियता यामुळे म्युझिक अल्बमचे सगळे नियम बदलत गेले. आजच्या घडीला यु ट्यूब वर अनेक ब्रँड्स / गायक आपले अल्बम्स प्रसिद्ध करत असतात. त्यातील काही लोकप्रियही झाले आहेत. पण त्यामध्ये नाईनटीज /अर्ली 2000 मधील अल्बम्सची मजा नाही हे देखील तितकेच खरे आहे. कधीही, कुठेही आणि कोणतीही गाणी ऐकवणारा मोबाईल तसंच एकूणच वाढत चाललेलं रिमिक्सचे प्रस्थ यामुळे नव्याने तयार होणारे म्युझिक अल्बम्स लोकप्रिय झाले तरी त्यांची जादू फार काळ टिकली नाही. अर्थात यालाही काही अपवाद आहेतच.
जाता जाता आवर्जून उल्लेख करावा असा अलीकडच्या काळात म्हणजेच २०१६ साली प्रदर्शित झालेला म्युझिक अल्बम म्हणजे “गुलजार इन कॉनव्हरसेशन विथ टागोर”. गुलजार यांनी रवींद्रनाथ टागोरांच्या काही निवडक कवितांच्या केलेल्या हिंदी अनुवादाला शंतनू मोईनत्रा यांनी संगीतबद्ध केलं असून श्रेया घोषल आणि शान यांच्या जादुई सुरांनी सजलेल्या गाण्यांचा अल्बम म्हणजे संगीतप्रेमींसाठी पर्वणीच आहे.
gulzar. cinenama

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here